دست از آن برداشته‌اند . سؤال 220 . قناتى است متروكه كه در حدود 15 سال بعضى از اهل صحرا حريم آن را به ديگران فروخته و جزو املاك خود نموده‌اند آيا خريد آن جايز بوده يا نه و در صورت عدم جواز آيا براى فروش از طرف مالكين همسايگان مجاور حريم حق اولويت بر ديگران دارند يا ندارند و مدتى نيز حريم قنات معبر بوده و زمينهاى زيادتر از حريم از مال كيست ؟ جواب : 1 . حريم قنات از مال مالكين است تا مادامى كه اعراض نكرده‌اند . 2 . حريم قنات به اندازه‌اى است كه گلريز تنقيه چاهها و جوى آن به حسب نظر عرف باشد . 3 . حق شفعه براى همسايه‌ها نيست اگر مالكين بيش از دو نفر باشند . 4 . خريدوفروش حريم قنات به جز از مالكين و يا ولى و يا وكيل آنها صحيح نيست و در مورد مالكين صغير و مجنون و تمام قاصرين اگر مصلحت آنهاباشد ، بايد با اذن ولىّ آنها فروش واقع شود . 5 . فروش سهم مشاع اگرچه جايز است ولى براى افراز بايد با رضايت همه مالكين باشد . 6 . زمينهاى اطراف قنات كه بيش از حريم است اگر مالك مخصوصى ندارد و حريم صحرا و يا قريه مثل كودريز و محل جمع گوسفندان و مانند اينها هم نيست از مباحات اوليه است و تصرف در آن به عنوان تحجير و احيا براى همه مسلمانان جايز است . 7 . اگر اين حريم قنات در زمانى كه رفت و آمد از آن مزاحم احتياجات قنات نبوده راه عمومى شده ، به اندازه راه آن را بنابر احتياط واجب هيچ كس نمىتواند تصرف‌كند چون اصل ملكيت حريم در نظر عرف و عقلا معلوم نيست كه شامل قراردادن آن را راه عمومى شود و چون ملكيت از اول توسعه ندارد مثل ساير جاهايى كه جايز نيست در ملك غير تصرف كرد نيست البته در صورتى كه زمين موات باشد كه مفروض مسأله